Triển lãm “HỒN DÓ” & Câu chuyện của một thư gia …

 
Đăng bởi: 4 June 2015
views  763 lượt xem
CHIA SẺ:

Có người từng bảo, hạnh phúc của người nghệ sĩ là quá trình trình hiện hành vi, chứ không phải là kết quả của hành vi. Người nghệ sĩ trên bước đường chinh phục những cung đường nghệ thuật của mình, cũng giống như một nhà tu đi tìm đạo, từng nấc chứng ngộ những điều mình ngộ ra, hiểu ra mới là quan trọng, chứ những thứ cao thấp, hơn thua bề ngoài không còn quan trọng nữa. Hơn mười năm qua, tôi vinh dự được chứng kiến và song hành cùng một vài nghệ sĩ, thư sĩ trên đất Bắc, được chiêm ngắm những “kết quả của hành vi” mà họ đã trình hiện, ngẫm ra câu chuyện của họ muốn kể trong tác phẩm, bất giác muốn ghi lại làm quà tặng cho mình, cho bạn bè và những người quan tâm đến lĩnh vực này. Câu chuyện gần đây nhất là câu chuyện của Thư sĩ Xuân Như Vũ Thanh Tùng trong triển lãm mang tên Hồn Dó [Thuộc chương trình hợp tác với Zó Project với sự hỗ trợ và chủ trì của Trung tâm Văn hoá Hàn Quốc tại Việt Nam].

DSC_5605

Xuân Như là một thư sĩ còn khá trẻ, anh thuộc thế hệ chúng tôi, những người trẻ thế hệ đầu 8X. Một thế hệ sinh sau chiến tranh và trước thời kỳ đổi mới, nếm trải sự quằn quại của đói nghèo và chơi vơi của nền giáo dục cải cách đi cải cách lại vẫn chưa ổn định, song cũng là một thế hệ khá may mắn khi lặng lẽ duy trì và âm thầm tiếp nhận ngọn lửa cổ học của ông cha. Một ngọn lửa mà Xuân Như từng ví von là, nó âm ỉ cháy ngầm trong đống tro xám ngoét của thời cuộc, nhưng chỉ chờ có một ngọn gió lành, thì nó có thể bùng lên thành ngọn mạnh mẽ. Quan sát sự vận động nội tại của các thư sĩ miền Bắc trong thời gian qua, thấy điều anh chia sẻ quả không sai.

20150521_161709000_iOS

Sáng lập Mạng Thư họa Việt Nam, tham gia các triển lãm trong và ngoài nước một thời gian khá dài, nhưng người ta vẫn không nhận ra sự “đột biến” nào đó của Xuân Như. Có lẽ đó cũng vì cái lối mòn hẹp của nền thư pháp không được dày dặn của Việt Nam, nó trói chặt tay các thư sĩ, và dựng bức vách khổng lồ với người Bắc Quốc. Càng cựa càng thấy mình múa gậy trong bị. Xuân Như cũng như một vài thư sĩ thức thời khác đã quay lại tìm mình trong bi thiếp, và chỉ có con đường ấy mới dẫn những ai theo con đường thư pháp tiến đến chỗ danh gia, mặc dù, nói như người trong nghề là, “bơi từ chỗ đục đến chỗ nước ít đục hơn đã là may mắn, chứ chẳng mong gì ra với biển”. Và với 3 tác phẩm “nặng ký” , với ba lối Hành, Thảo và Triện về Thiên Tự Văn, một tác phẩm do Chu Hưng Tự (thời Nam Triều) biên soạn , có thể nói anh là người Việt Nam đầu tiên viết trọn vẹn tác phẩm này . Hai tác phẩm Thảo thư và Hành thư anh lâm của Tống Huy Tông và Âu Dương Tuân, riêng tác phẩm về Triện thư, anh vừa ý lâm, vừa tự viết, nên dù khá dài, khá ấn tượng, nhưng thời gian anh hoàn thành lại rất nhanh. Bên cạnh ba tác phẩm lớn mang nhiều tính sắp đặt trong triển lãm này, là hơn hai mươi tác phẩm lẻ do anh vừa lâm vừa sáng tác. Nhưng, có lẽ, sự “đột biến” của anh trong triển lãm Hồn Dó nằm cả trong các tác phẩm lẻ, vừa cổ điển vừa hiện đại này.

DSC_5611

Trong các tác phẩm lẻ của anh, lộ rõ tư tưởng sáng tác và các ý niệm về đạo Phật. Anh viết Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh, Đại Bi Chú và Kim Cang Kinh, đây là những bộ kinh quan trọng của Phật Giáo, đặc biệt là Bát Nhã Tâm Kinh và Đại Bi Chú là những xương sống quan trọng của Thiền.
Viết thư pháp các bản kinh thì đã quá nhiều người danh gia thư pháp cổ kim đã viết, song viết nó dưới góc độ tư tưởng một cá nhân, hẩy lên mặt giấy được cái sự “ngộ” của mình, mới là điều mà các thư gia mong muốn. Quan sát các tác phẩm của Xuân Như, thấy anh vẽ những vị thiền giả trong tư thế uy nghiêm, đĩnh đạc, thoát tục, nhưng lại không có khuôn mặt. Phải chăng anh muốn gửi vào đó cái ý niệm về sự muôn mặt của đời sống, với ý mỗi người một khuôn mặt khác nhau, ta không thể bám víu vào một hình tướng nào đó để phán xét hay định luận, càng không thể phủ dụ nhau bằng một ước lệ nào đó?! Đó chính là sự vô tướng ý vậy.

Tác phẩm viết Tâm Kinh, anh dùng lối viết chồng hai sắc mực đen đỏ lên nhau, tạo hiệu ứng 3D, như muốn dụ người xem vào một “con mắt khác” khi xem tác phẩm. Ở một tác phẩm khác, anh vẽ ba nhân vật khác nhau, ba ý niệm khác nhau, như muốn nói đến ba con đường giác ngộ khác nhau. Những tác phẩm không lời, ý tại ngôn ngoại, đòi hỏi người xem phải dừng lại để chiêm nghiệm, chứ không thể đi xem triển lãm một lượt mà nhận ra được những ngầm ý của tác giả.

Xuân Như cũng vẽ lẫn trong các tác phẩm của mình những hình ảnh khá Thiền, cùng vài ba thơ thiền do anh sáng tác. Cái ý “Quán tâm kiến tính” được anh nhắc đi nhắc lại trong toàn bộ các sáng tác của mình, như một thông điệp xuyên suốt vậy. Nếu như đỉnh cao của của Thiền là một ví dụ nào đó, thì con đường để đến ví dụ đó nhất thiết phải đi qua Kim Cang và Bát Nhã. Nhưng, ở tác phẩm của Xuân Như, khi viết Bát Nhã Tâm Kinh, anh lại vẽ những sắc màu tối sáng chồng nhau, như ý nói rằng, ngay cả Bát Nhã cũng vẫn còn tồn tại sự sáng tối, mà với con mắt phàm tục thì ta chỉ nhìn thấy phiến diện hoặc tối hoặc sáng mà thôi, cần thiết vẫn phải nhìn bằng một ‘con mắt khác” để thâm nhập những kinh văn như thế.

Có vẻ như, thư pháp giờ đây không còn là một câu chuyện mang tính chất của thư phòng nữa. Nếu như hai giá trị cơ bản của thư pháp là tu thân và kế thừa các giá trị văn hóa, thì sự tu thân trong câu chuyện thư pháp bây giờ đã có một sự vận động đáng kể.

Có những lối mòn khó bề lay chuyển trong lĩnh vực thư pháp nước nhà, cũng có những dấu chân dũng cảm dẫm lên nhau mà không bị vướng víu bởi câu chuyện ai đi trước, ai đi sau. Vì trên hết, ai cũng biết rằng, để nền thư pháp Việt Nam trưởng thành thì thời gian và công sức cũng như sự cố gắng của nhiều người còn xa và dài lắm. Điều khiến cho nhiều người quan tâm, trong đó có tôi là những Câu-Chuyện trong và sau những triển lãm cá nhân, tập thể về thư pháp. [Ở đây chỉ những triển lãm có giá trị thực sự chứ không phải là những phô diễn ồn ào hay phong trào ở các câu lạc bộ]. Và Xuân Như đã và đang cho chúng ta một câu chuyện, câu chuyện của anh và biết đâu chừng cũng là câu chuyện của chúng ta?!

DSC_5599

Tôi là người ít học, vốn sở học về thư pháp và chữ Hán ít ỏi, nên không dám lạm bàn sâu về những hay dở trong bút pháp, mặc pháp, chương pháp v.v… trong các tác phẩm của anh. Nhưng tôi luôn để ý đến một vấn đề, đó là tác phẩm của ai đi chăng nữa, cũng phải chiếm được sự cảm động của người xem. Có thể tác phẩm của ai đó đạt hết mọi tiêu chí của chuẩn mực học thuật, nhưng không có câu chuyện, không có hồn điệu, nó cũng vẫn chỉ là những thư thiếp dành riêng cho những người trong giới với nhau thôi, nó không bước ra với cuộc đời được, vì cuộc đời cần thứ vừa với tầm đón đợi của họ.

Một điều đặc biệt khiến tôi rất ấn tượng với triển lãm Hồn Dó, đó chính là việc các nghệ sĩ đã chọn giấy Dó, một chất liệu giấy 100% của Việt Nam để sáng tác. Đây cũng chính là một ý niệm thoát li dần vào sự lệ thuộc nguyên liệu của người Tàu, mà giới thư họa từ lâu không thể buông bỏ. Ở giấy Dó, hiệu ứng mặc pháp tuy có những hạn chế nhất định, song chính những hạn chế ấy lại là những đặc biệt mà giấy Xuyến của Trung Quốc không có được.

Trong bài viết này tôi không đề cập đến một nghệ sĩ đồng triển lãm với anh, vì nó nằm ngoài chuyên môn của tôi. Nghệ sĩ YoYo vẽ dòng tranh siêu tả thực trên giấy Dó khá bắt mắt, ấn tượng, nhưng tôi chỉ dám kính nhi viễn chi mà vô ngôn, vì không thể nói cái điều mà mình không biết được.

Trong vài năm trở lại đây, nền thư pháp trẻ đất Bắc có sự vận động và chuyển mình tích cực. Nhiều cái tên đã định danh dẫu vẫn chưa ra khỏi quá trình lâm tập hoặc đang âm thầm “phế võ công lần một hoặc lần hai”, nhưng đó chính là một tín hiệu đáng mừng. Họ chính là những người thầy mới, nhận ngọn lửa từ ông cha để trao lại cho các thế hệ tiếp theo trong âm thầm mà đáng kính trọng. Tôi luôn tin rằng, giá trị dẫu thuộc về cái được lựa chọn, như thư pháp chữ Latin hiện nay đã và đang được công chúng chấp nhận rộng rãi, song giá trị đích thực sẽ là cái để người ta hướng đến, nếu không muốn tự làm rẻ mình.

Chu Giang Phong
22.5.2015

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.5/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)
Triển lãm “HỒN DÓ” & Câu chuyện của một thư gia …, 5.5 out of 10 based on 2 ratings
NGƯỜI ĐĂNG
Admin: Nếu quý vị muốn đăng tải, chia sẻ bài viết, tài liệu, hình ảnh xin vui lòng gửi về bbt@thuhoavietnam.com hoặc viết bài trên Diễn đàn
 
Viết phản hồi