Vài nét về thể Từ “Nhất thất lệnh”

 
Đăng bởi: 19 October 2011
views  1,202 lượt xem
CHIA SẺ:

Bạch Cư Dị (白居易) đời Đường (niên hiệu Đại Hòa năm thứ 3) đi nhậm chức ở Đông Đô, quần hiền chủ khách chín người trong đó có bọn Lý Thân, Nguyên Chẩn, Trương Tịch đều ra tống biệt nơi đình Hưng Hóa ở Trường An. Nhân tụ bạ ở đó, lại uống rượu làm thơ đưa tiễn nhau nên lấy hứng ra đề thơ rằng, các câu từ 1 đến 7 chữ, trừ câu đầu 1 chữ, đề vận hợp nhất để thành thi. Họ Bạch lấy luôn chữ Thi (詩) làm đề, các câu còn lại là một cặp tiểu đối, tự số tăng dần, thảy là 55 chữ, ra bài thành hình thơ bảo tháp với số chữ tăng dần trong các cặp ở mỗi câu từ đầu đến cuối. Vậy, về thực chất, ban đầu nó là thơ, sau với vần điệu và tính nhạc trong đó mà được đưa vào “Từ phổ – 詞譜” mà phổ thành một thể Từ (詞), lấy tên “Nhất thất lệnh – 一七令” thuộc cổ thể – 古體. Bài của họ Bạch cũng được coi như điển phạm cho người và các đời kế tiếp. Về sau này có phái sinh thêm một kiểu nữa gọi tân thể – 新體, đó là câu đầu thành một cặp, nhưng mỗi cặp chỉ có 1 chữ, thảy thành 56 chữ toàn bài. Việc này trong “Đường thi kỷ sự – 唐詩紀事” quyển tam cửu và “Từ phổ – 詞譜” quyển thập nhất đều có ghi chép. Thể loại Từ này đặc trưng, hình thức hy kỳ, số lượng các bài Từ làm theo thể này sau cũng không nhiều, ghi chép xưa cũng không thấy mấy.

Tranh vẽ Bạch Cư Dị (TQ)

Tranh vẽ Bạch Cư Dị (TQ)

Nguyên văn bài thơ của họ Bạch khi ấy như sau:


綺美,瓖奇
明月夜,落花時
能助歡笑,亦傷別離
調清金石怨,吟苦鬼神悲
天下只應我愛,世間惟有君知
自從都尉別蘇句,便到司空送白辭

Phiên âm:

Thi
Khỉ mỹ, Tương kỳ
Minh nguyệt dạ, Lạc hoa thì
Năng trợ hoan tiếu, Diệc thương biệt ly
Điệu thanh kim thạch oán, Ngâm khổ quỷ thần bi
Thiên hạ chỉ ưng ngã ái, Thế gian ưng hữu quân tri
Tự tòng đô úy biệt Tô cú, Tiện đáo tư không tống Bạch từ

Ngắn gọn về lai lịch nguồn gốc tạm thời cũng mới chỉ biết thế. Nhân thấy không chỉ ở Trung Quốc mà ở ta giờ cũng có nhiều người hứng thú với kiểu loại cổ thể mà hình thức tân kỳ này, nên nay tạm biên ra đây các cách luật cơ bản của thể từ “Nhất thất lệnh” này đặng thi giới tiện bề tham khảo đối chiếu.

1. Bình vận cách
(Tổng số 55 chữ, cuối câu áp vận có bảy vần bằng)

Bằng
Trung trắc, Trung bằng
Bằng trắc trắc, trắc trung bằng
Bằng trung trung trắc, Trắc trung trung bằng
Trung bằng bằng trắc trắc, Trung trắc trắc bằng bằng
Trung trắc trắc bằng trung trắc, Trung bằng trung trắc bằng bằng
Trung trung trắc trắc bằng trung trắc, trung trung bằng bằng trắc trung bằng

2. Trắc vận cách
(Tổng số 55 chữ, cuối câu áp vận có bảy vần trắc)

Trắc
Trung bằng, Trung trắc
Trắc trung trung, bằng trung trắc
Trắc trắc bằng bằng, bằng bằng trắc trắc
Trung trung trắc trung bằng, Trung trung bằng trung trắc
Trung bằng trắc bằng bằng trắc, Trung trắc bằng bằng trắc trắc
Trung bằng trung trắc trắc bằng bằng, Bằng trắc trắc bằng trung trắc trắc

Chú ý:

  • Cổ thể thi từ thường áp bằng trắc theo hai vận như vậy. Đối với tân thể 56 chữ cũng không ngoại lệ, chỉ khác ở câu đầu tiên là hai chữ chia đôi thành một cặp đơn. Đối với Bình vận cách câu đầu sẽ là Bằng – Bằng, với Trắc vận cách sẽ là Bằng – Trắc. Từ câu thứ hai trở đi, cả hai loại cũng diễn tiễn như vậy, đại đồng tiểu dị.
  • Nhấn mạnh các cặp trong các câu ở đây đều là các cặp tiểu đối. Với vần Trung thì có thể là Trắc, cũng có thể là Bằng nhưng nhất thiết vẫn phải tuân thủ đúng theo luật đối, không chỉ đối ở thanh điệu mà còn đối cả ở ngữ nghĩa nữa.
  • Bằng trắc đã đối ứng, vận luật cũng phải áp chuẩn giữa các câu, giữa câu trên câu dưới. Cước vận không nên xuất hiện cùng một chữ giống nhau, đó cũng là yêu cầu tu từ ngữ pháp đặc trưng trong thể từ.
  • Việc phiên dịch, chuyển ngữ là khá khó khi bị lệ thuộc vào hình thức trình bày (hình tháp) của bài Từ. Viẹc bảo lưu nguyên ngữ vẫn khả quan hơn cả nếu người đọc có thể tự hiểu và cảm được.

Sơ khảo như vậy, tường khảo và tổng hợp sẽ viết sau.

Quán Toan, Hải Phòng Oct 19, 2011
Xuân Như

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)
Vài nét về thể Từ “Nhất thất lệnh”, 9.0 out of 10 based on 2 ratings
NGƯỜI ĐĂNG
Xuân Như - Vũ Thanh Tùng - Xây dựng và quản trị Mạng Thư Họa Việt Nam, chịu trách nhiệm quản trị hệ thống, biên tập nội dung Chuyên san và Diễn đàn. Website: http://xuannhu.thuhoavn.com
 
Viết phản hồi