Thư pháp chữ Việt: Đã định hình?

 
Đăng bởi: 19 January 2011
views  3,070 lượt xem
CHIA SẺ:

Rất nhiều du khách nước ngoài thích thú với thư pháp Việt - Ảnh: Tư liệu

Gần đây phong trào viết thư pháp chữ Việt rộ lên ở khắp ba miền, từ những hội chợ, triển lãm văn hóa, đến hè phố, lề đường.  Trước thực tế ấy, có 2 xu hướng: hoặc ủng hộ, hoặc phê phán mạnh mẽ.

Thư pháp chữ Việt hay nghệ thuật viết chữ đẹp?

Thực tế, người ta phê phán thư pháp chữ Việt vì họ vướng vào cái vòng “duy danh định nghĩa” của khái niệm “thư pháp” và truyền thống “danh bất hư truyền” của nền thư pháp Trung Hoa. Bởi lẽ, thư pháp của các dân tộc Trung Hoa, Nhật Bản, Ả Rập đã đạt đến tầm vóc “thư đạo”. Vương Hy Chi, một thư pháp gia của Trung Hoa mô tả về thư pháp Hán như sau: “Mỗi nét ngang như mây bay, như bày trận, mỗi nét móc như một cây cung cứng giương lên, mỗi nét chấm như một tảng đá từ cao rơi xuống, mỗi nét lượn như một cái móc đồng, mỗi nét sổ như một sợi khô đằng vạn tuổi, mỗi nét phẩy như một đôi chân phóng chạy”. Khi viết chữ, nhà thư pháp phải vận công lực để tâm – ý – pháp nhất quán phóng chiêu một cách vô thức thành một tác phẩm nghệ thuật mà ở đó tư tưởng, phong cách, hành trạng người viết đều có thể hiện ra trên bức thư pháp ấy. Cách nói dân gian Việt Nam là “văn hay chữ tốt” cũng hàm nghĩa chữ và nghĩa, nội dung và hình thức, văn và người nhất quán trong một thể tính như vậy.

Người Nhật thì gọi thư pháp là “shodo” (thư đạo). Đó là một pháp môn dẫn dắt họ vào thế giới tâm linh, chuyển tải tâm pháp. Còn nhìn những bức thư pháp Ả Rập thì có cảm giác đó là những điệu luân vũ của lửa, của màu sắc, của kiến trúc, vì người Hồi giáo xem thư pháp là nghệ thuật cao quý bậc nhất, nghệ thuật thị giác hàng đầu…

Bức thư họa của Bác Hồ được ghép từ 4 chữ "Việt Nam độc lập"

Sở dĩ nền thư pháp các dân tộc ấy đạt đến tầm vóc như vậy là vì loại chữ viết của họ là văn tự tượng hình, và thư pháp được xem là một nghệ thuật cung đình dành cho giới tao nhân mặc khách, quý tộc, trí thức. Mặt khác phương thức tư duy truyền thống của một nền văn hóa có tư tưởng, có tính triết học đã tạo ra một cốt cách linh diệu, siêu phàm cho thư pháp dân tộc họ.

Trong khi ấy, chữ quốc ngữ là một thứ văn tự ghi âm được vay mượn từ hệ thống chữ viết la-tinh. Trong khoảng trên dưới mười năm lại đây, thư pháp chữ Việt hình thành và dường như đang ở chặng định hình đầu tiên. Trong khi ở Trung Hoa, người chơi thư pháp là những danh gia, quý tộc thì các thư pháp gia của ta phần lớn là những người “tài tử”, có hoa tay. Nền thư pháp mới mẻ này lại nằm trong một nền văn hóa coi trọng tính phác thực, duy cảm, ít chất tư tưởng, triết học… nên vì thế vẫn còn la đà trên những nẻo đường chinh phục.

Nói vậy để hiểu ngọn nguồn sự tình và ủng hộ nó!

Nếu như giờ đây, chúng ta gọi “thư pháp chữ Việt” là “nghệ thuật viết chữ quốc ngữ đẹp” thì chắc hẳn không ai “cãi vã” làm gì. Cách gọi như vậy sẽ rất giản dị, “thuần Nôm”, nhưng dài dòng quá. Theo tôi, chúng ta nên sử dụng thuật ngữ “thư pháp chữ Việt” để chỉ một chi ngành nghệ thuật đang phôi thai và trên đường chinh phục công chúng. Và xem thử vài mươi năm nữa, nó có đạt đến tầm vóc nào không ?

Thư pháp chữ Việt trên đường chinh phục

Khởi thủy, chữ viết ra đời là để làm công cụ ghi chép lại lời nói. Trong lịch sử dài dằng dặc của mình, chữ viết các dân tộc phần lớn vươn tới tính chuẩn mực và quy phạm. Song tiếng nói – chữ viết là quốc hồn của một dân tộc nên con người luôn trân quý nó, bởi thế một số người đã cách điệu hóa, nghệ thuật hóa để thêm vào cho nó một chức năng mới: chức năng giải trí, chức năng thẩm mỹ…

Quả thực, nếu cùng một nội dung mà được thể hiện dưới hình thức đẹp thì cũng là đáng để nhìn ngắm, suy tư, cảm xúc. Truyền thống yêu trọng tiếng nói – chữ viết tiếng Việt của mọi người đáng để chúng ta kính nể, tự hào. Việc làm đẹp chữ viết là rất cần thiết sau bao nhiêu năm cải cách giáo dục tiểu học, cùng với sự tiện dụng của bàn phím máy tính đã khiến sự nghiệp “viết chữ đẹp” của lớp trẻ ngày nay dường như thoái hóa. Bây giờ một số cơ quan, trường học cho HS-SV làm báo tường bằng công nghệ in hi-flex, nhìn thấy thật chán. Còn nhớ những cuộc thi báo tường thời trung học những mươi năm về trước, nhìn những tiêu đề, những hình minh họa là thấy mê ngay. Lật những cuốn sổ ghi chép, ghi lời bài hát của các thế hệ trước mới thấy hết ý nghĩa của thư pháp chữ Việt.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn lúc sinh thời có những chữ viết tài hoa, bay bổng, rất riêng biệt của ông trên các khuông nhạc đã đem lại cho chúng ta một cảm xúc đầy đủ hơn, ý vị hơn về nhạc của ông. Xa hơn là bức thư họa một người thổi kèn hiệu triệu được Bác Hồ ghép từ 4 chữ quốc ngữ “Việt Nam độc lập” để minh họa bài thơ: “Việt Nam độc lập thổi kèn loa/Kêu gọi dân ta trẻ lẫn già/ Đoàn kết vững bền như khối sắt/Để cùng nhau cứu nước Nam ta”. Bức thư họa này được đăng trên tờ báo Độc Lập, số 103, xuất bản tại Cao Bằng vào ngày 21.9.1941. Hình thức tuyên truyền sử dụng thư pháp của Bác bấy giờ thật là sáng tạo và đầy cảm xúc.

Khoảng trên dưới 10 năm lại đây, thư pháp chữ Việt đã hình thành, bắt đầu phát triển và dường như không gian văn hóa của nó trải rộng ra khắp ba miền, từ những lề đường đến các triển lãm hội chợ. Công chúng đã có. Hiện gần như tất cả các cửa hiệu văn hóa phẩm, mỹ thuật trang trí đều có bán các sản phẩm liên quan thư pháp chữ Việt. Trong các căn phòng gia đình, các hội sở cơ quan… người ta đã sử dụng các thư họa, đại tự… các kiểu liên quan đến thư pháp chữ Việt. Giới “thư pháp gia” dường như cũng đã hình thành với những tên tuổi như: Trụ Vũ, Vũ Hối, Minh Đức Triều Tâm Ảnh, Chính Văn, Song Nguyên, Nguyệt Đình, Lê Vũ, Bùi Hiến, Nguyễn Thiên Chương… Các hình thái thư pháp chữ Việt dù chưa định hình, nhưng đã có những tác phẩm mang phong cách thư họa, đại tự, họa tự đã ra đời.

Từ sự yêu chữ, làm mới chữ, từ các kiểu chữ fantasie đến các trang trí, hình vẽ bằng con chữ quốc ngữ, thư pháp chữ Việt đang hình thành và phát triển. Con đường đi tới đã trở thành một loại hình nghệ thuật chưa thì chúng ta còn phải chờ đợi. Thế nhưng, như bất cứ loại hình thẩm mỹ mới nào khi vừa ra đời cũng bị những barie “chuẩn mực” phản ứng. Mặt khác khi một lớp người trẻ tuổi tham gia vào trò chơi chữ, yêu chữ, vẽ chữ trong một hiện trạng văn hóa còn quá nhiều trò chơi tạp nham, nguy hại thì chúng ta nên ủng hộ, dành một sự quan tâm cần thiết cho nó hơn là phản ứng cực đoan lại nó.

Thư pháp chữ Việt cần có thời gian để định hình, phát triển và được xã hội công nhận.

Họa sĩ Lý Khắc Nhu

Họa sĩ Lý Khắc Nhu

Với người Hoa thì thư pháp được đào tạo rất căn bản. Từ cách viết chân thư đến hành thư, sau là thảo thư (phóng túng) và cuối cùng là cuồng thư (viết như người say đang múa bút). Tôi chưa từng viết thư pháp chữ Việt, nhưng ở CLB Quận 5 có nhiều nhà thư họa chữ Việt. Tôi nghĩ, đó cũng là một nét đẹp – một cái hay của văn hóa Việt, góp phần làm phong phú thêm nghệ thuật thư pháp Việt Nam.

Thạc sĩ Nguyễn Hiếu Tín

Thạc sĩ Nguyễn Hiếu Tín

Có nhiều người cho rằng chữ Việt / chữ quốc ngữ của ta thì không thể có thư pháp được, theo quan điểm cá nhân của tôi thì mỗi quốc gia có văn tự, có chữ viết riêng đều có thể tạo ra thư pháp cho riêng mình. Bởi lẽ, thư pháp đơn giản với nghĩa từ nguyên là phương pháp viết chữ, nghĩa rộng hơn là nghệ thuật viết chữ. Và do vậy, sự phát triển về thư pháp cũng như quan niệm về giá trị thẩm mỹ của mỗi quốc gia tùy thuộc vào yếu tố trí tuệ, đời sống tinh thần và văn hóa xã hội nước đó. Bằng chứng là trên thế giới không chỉ có thư pháp chữ Hán mà còn có thư pháp Nhật Bản, thư pháp Ả Rập, thư pháp Tây Tạng và cả thư pháp của châu Âu nữa. Và nghệ thuật thư pháp ở mỗi nước sẽ tạo nên những nét đặc trưng riêng trên nền tảng bản sắc dân tộc của họ. Vì lẽ đó, tôi nghĩ rằng chữ Việt chúng ta cũng có thư pháp và dĩ nhiên nó sẽ khác hẳn với thư pháp một số nước khác, vì nó là văn hóa. Và văn hóa ở nét nghĩa nào đó chính là sự khác biệt. Tuệ Lãng (thực hiện)

Nhà thư họa Minh Lê

Nhà thư họa Minh Lê

Trong tiến trình phát triển của nghệ thuật luôn có sự vận động để thích ứng với thời đại mà nó đang tồn tại. Thư pháp chữ Việt với tư cách là phương thức biểu thị và lưu truyền của truyền thống đã minh chứng điều đó.

Lê Quang Đức
Nguồn: Thanh Niên Online

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)
NGƯỜI ĐĂNG

Admin: Nếu quý vị muốn đăng tải, chia sẻ bài viết, tài liệu, hình ảnh xin vui lòng gửi về bbt@thuhoavietnam.com hoặc viết bài trên Diễn đàn

 
  • Bụi Đời says:

    Kẻ mới cầm bút được vài năm thì đã gọi là “nhà thư họa” , “nhà thư pháp”. Kẻ viết như gà bới, mèo khều, copy được một quyển sách mà cũng là “nhà nghiên kíu”, “nhà thư pháp”, thậm chí lập lờ “Thạc sĩ thư pháp”…Hic không loạn mới là lạ! Háo danh thôi mà.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)
    Trả lời
  • Không biết thư pháp chữ Việt bao giờ mới định hình bởi lẽ nó đang…loay hoay…dậm chân tại chỗ…nếu không muốn nói…nó đang bế tắc!. Ấy thế mà có nhiều “nhà thư pháp” nghĩ mình đang ở “đỉnh cao”, cao đến mức tạo ra quá nhiều “kỷ lục”. Cầu mong chư vị sớm “tỉnh lại” cho những người yêu thư pháp còn chút hy vọng!

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)
    Trả lời
  • luhanh1286@gmail.com says:

    Chính những tay đồ đểu lam tan nát thư pháp việt

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)
    Trả lời
  • đầu đường xó chợ says:

    Theo tôi nghĩ Thư Pháp chữ Việt đang trên đà phát triển theo đúng quy luật của xã hội và nghệ thuật, nó phải chịu áp lực như ngày Van Gogh cho ra đời phong cách dã thú hay graphity đã bị lên án mạnh mẽ như thế nào lúc hình thành.
    Gần hơn và cụ thể hơn là sự ra đời của Tiệt quyền đạo của Lý Tiểu Long.
    Nhưng kết quả thì ai cũng đã rõ, nó vẫn tồn tại và phát triển mạnh mẽ.
    Tôi tin rồi người Việt Nam sẽ tự hào với chính đứa con tinh thần mới mẻ và hiện đại bậc nhất thế giới hiện nay.
    Những con người không biết gì về cái cũ lại liều lĩnh đi chê những cái mới đang ngày càng hay hơn, đẹp hơn.
    Thật không tưởng tượng nổi.
    Nếu bạn đã quá già để tư duy 1 cái mới, tạo ra nét độc đáo mới thì nên về đắp mền mà ngủ với những tư tưởng lý luận lạc hậu và cũ rích kia đi.
    Đừng cản đường phát triển của cái mới đầy ưu tú này.
    Vậy nghe!!!

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: +1 (from 1 vote)
    Trả lời
  • Khẳng định rằng thư pháp chữ Việt đã định hình e rằng quá sớm. Nhưng nếu nói không thể có thư pháp chữ Việt vì nó không phải chữ tượng hình thì hoàn toàn sai và chúng ta không nên bàn cãi về điều này nữa. Nếu ai còn nghi ngờ điều đó thì trước hết hãy bắt đầu tìm hiểu “thư pháp là gì” cái đã!
    Còn nói như bạn Nguyễn Xuân “Khi nhìn vào một con chữ Hán, người ta không chỉ hiểu nghĩa, mà như nhìn thấy một bức tranh trước mặt; ngoài ra, sự biểu ý của một câu tiếng Hán-Nho cũng rất phong phú, sâu xa.” …”…là do bản chất tượng hình của chữ Hán tạo nên.” …thì…thật đáng buồn cho bạn…và cho cả dân Việt mình!!! …bởi mấy lẽ sau đây:
    1. Bạn có biết hiện nay có bao nhiêu phần trăm từ Hán được coi là “chữ tượng hình” hay không mà bạn dám khẳng định “bản chất (chữ Hán) là chữ tượng hình” ?. Bạn căn cứ vào cái không “bản chất” (hoặc không có) để nhìn ra cái hay, cái đẹp của một bức thư pháp Hán…thì…quả là quá giàu trí tưởng tượng và…”liều cùng mình”!!!
    2. Bạn nói “…sự biểu ý của một câu tiếng Hán-Nho cũng rất phong phú, sâu xa” Thế thì, một câu tiếng (chữ) Việt “chỉ biểu âm” mà biểu ý không được như vậy sao? …cho nên, theo bạn,…một tác phẩm thư pháp chữ Hán mới “là một tác phẩm nghệ thuật thực thụ” ư???
    Đành rằng, những điều bạn đã thấy về thư pháp chữ Việt khiến bạn chưa hài lòng, song, bạn có thấy những ý kiến của bạn là cực đoan và quá vội vàng hay không?
    Nếu tôi có quá lời mong bạn đừng giận nha!

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)
    Trả lời
  • Nguyễn Xuân says:

    Tôi không tin là có một nền thư pháp Việt Nam kiểu như đang phổ biến trên một số diễn đàn, một số quyẻn lịch, hiện nay. Thư pháp Trung Hoa, là do bản chất tượng hình của chữ Hán tạo nên. Khi nhìn vào một con chữ Hán, người ta không chỉ hiểu nghĩa, mà như nhìn thấy một bức tranh trước mặt; ngoài ra, sự biểu ý của một câu tiếng Hán-Nho cũng rất phong phú, sâu xa. Cho nên, toàn bộ một bức thư pháp tạo nên một cái nhìan tượng hình, tượng thanh đầy sưc thưởng thức cho người thưởng lãm nó, là một tác phẩm nghệ thuật thực thụ.
    Chữ Việt, thì chỉ biểu âm. Một câu tiếng Việt trong kho tàng ca dao, tục ngữ cũng có giá trị biểu ý, song không phải vì thế mà vẽ vời loằng ngoằng rồi gọi hư pháp VN được.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)
    Trả lời
    • monro says:

      nếu bạn biết chữ Hán bạn mới có thể hiểu được bức thư pháp đó nói gì, còn nếu bạn ko biết nghĩa của nó là gì thì đến cái nghĩa đơn giản nhất còn ko có chứ đừng nói là đa nghĩa và phong phú. với cá nhân bạn thì bạn thưởng ngoạn được 1 bức thư pháp Hán, nhưng vói 1 người ko biết chữ Hán và cũng chẳng thích thú gì với cái loại thữ Hán này thì một chữ Hán treo trên tường cũng chẳng khác gì 1 nét vẽ nguech ngoăc, loàng ngoàng, chưa kể không biết người viết có viết đúng chính tả hay viết sai. Còn treo bức thư pháp chữ Việt, chí ít ra tôi cũng có thể thấy được họ viết cái gì, chưa kể ý nghĩa của nó nhiều khi cũng thâm sâu chẳng kém gì chữ Hán

      VA:F [1.9.22_1171]
      Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
      VA:F [1.9.22_1171]
      Rating: 0 (from 0 votes)
      Trả lời
Viết phản hồi