Ý tưởng và xuất phát điểm của cuộc trình diễn Vũ hội “Chữ”

 
Đăng bởi: 31 January 2008
views  1,344 lượt xem
CHIA SẺ:

Văn hóa là một khái niệm chung, rộng, tổng hòa của các giá trị vật thể và phi vật thể của con người trong xã hội không bị giới hạn bởi phân cách về lãnh thổ và khó có thể tìm được một hệ quy chiếu chung, nhưng nếu xét trên từng quốc gia thì văn hóa lại mang đặng trưng vùng miền rất rõ nét. Tuy nhiên có một cách nói khác như của Edouard Heriot: Văn hóa là cái còn lại khi người ta đã quên đi tất cả, là cái vẫn thiếu khi người ta đã được học tất cả. Vậy ta có thể hiểu thêm, văn hóa không chỉ là một khái niệm có thể định nghĩa được, mà nó còn như một ý niệm tồn tại trong thực thể của con người xã hội không phân biệt ranh giới địa lý nhưng mang đậm đặc trưng vùng miền và luôn hiện hữu trong ý thức của mỗi chúng ta. Nghệ thuật nói chung, là Văn hóa, Thư pháp nói riêng, cũng là Văn hóa, và nghệ thuật Thư pháp ở Việt Nam, của Việt Nam cũng không ngoài ý niệm ấy.

Kế vãng khai lai (Thư pháp Xuân Như)

Kế vãng khai lai (Thư pháp Xuân Như)

Thư pháp (Hán và Nôm) thực chất không được định danh ở Việt Nam, qua các sử liệu chính thống hay từ dân gian còn đến ngày nay đều không tìm thấy điều này. Nhưng lại hiển nhiên một điều, cách viết chữ đẹp, dùng văn tự vào các mục đích khác nhau mang tính nghệ thuật thì lại như một điều hiển nhiên. Tuy nhiên, ở nước ta, một nước hệ lụy về văn hóa và văn tự, chịu nhiều ảnh hưởng bởi tư tưởng của Trung Hoa như một đặc trưng xưa kia thường thấy ở phương Đông, nghệ thuật chỉ như một thứ phu phiếm, trò “điêu trùng tiểu kỹ” và ít được coi trọng. “Dĩ thư tuyển sỹ” (viết chữ kén người có học có tài), việc viết chữ đẹp như một tiêu chí để kén chọn hiền tài được áp dụng một cách triệt để trong khoa cử trời trước, nhưng “Thư như kỳ nhân” (người sao chữ vậy) và thực tế đã chứng minh bao nhiêu văn nhân sỹ đại phu công danh hiển hách, đức dộ hơn người đã để lại những áng thơ văn và những nét bút tài hoa mà nay vẫn còn lưu danh thiên cổ, hình tích vẫn còn. “Bất bạc kim nhân ái cổ nhân” (không bạc với người xưa mà thêm yêu người nay), trên cái tinh thần ấy, Thư pháp Hán Nôm ở Việt Nam đã trỗi dậy theo sự phát triển và nhu cầu của xã hội. Ban đầu vỉa hè là nơi dung túng cho các ông đồ thất thế, nhưng chữ nghĩa thánh hiền vốn trang nghiêm cũng thích hợp với nơi miếu đường tôn nghiêm sang trọng và vẫn luôn được sủng ái nâng niu. Chỉ có điều, Hán Nôm đã gần như là tử ngữ, nghệ thuật tự thân của chữ nghĩa phải cầu nhiều nơi ngoại bang, nghệ thuật mang nhiều tính đọc-hiểu và áp đặt thẩm mỹ.

Vũ Hội Chữ

Vũ Hội Chữ

Hán Nôm được phục hưng yếu ớt và quan tâm một cách dè dặt nhiều ái ngại, Thư pháp Hán Nôm đầy tính bác học như bức vách trước đại đa số dân chúng lâu nay chỉ biết “kính nhi viễn chi” (đứng xa mà bái vọng) với chữ nghĩa thánh hiền, huống chi là nghệ thuật. Một số người với đôi chút hiểu biết ít nhiều gàn dở vẫn theo bước người xưa, nhưng số ấy không nhiều. Nhu cầu quá phong phú và đa dạng, người Việt cũng có nhiều sáng tạo, và hay thay, không ít người đã mạnh dạn mượn bút long, mực tàu, kỹ thuật viết chữ Hán mà tô son điểm phấn cho chữ Quốc ngữ. Dẫu còn be bét, đây đó lòe loẹt hay nhiều khi lập lờ nhưng phong trào viết “Thư pháp Quốc ngữ” lại được nhiều người ủng hộ, tán thành và đi theo bởi tính dễ đọc, đẽ hiểu (dù chưa hẳn đã dễ xem) và phổ dụng của văn tự. Mang một chút màu sắc cổ, bản thân là con đẻ của thời đại, mỹ thuật hình thành từ việc viết chữ Quốc ngữ theo lối ấy ít nhiều tiệm cận được với quan điểm mỹ thuật mới. Thập thò biết đứng vài năm nay, đi chữ vững, Thư pháp Quốc ngữ vẫn còn đang trong quá trình đi tìm cho mình một vị trí và con đường dưới khung trời nghệ thuật vốn quá rộng lớn này.

Chữ (Thư pháp hiện đại TQ)

Chữ (Thư pháp hiện đại TQ)

Sinh sau đẻ muộn là loại hình Tiền Vệ, một cái tên dung không còn quá lạ lẫm với nhiều người trên các lĩnh vực khác, nhưng đỗi với Thư pháp đây là một điều hết sức mới mẻ ở Việt Nam. Văn học tiền vệ đầy dẫy, mỹ thuật tiền vệ nhiều vô kể, Thư pháp tiền vệ thì sao? Thư pháp Trung Quốc đã có tư tưởng “mới-lạ-khác” từ rất lâu và đi tiên phong trong việc này, nhưng chính người Nhật lại là những người mang đến cho những điều ấy một sức sống thật sự và mãh liệt hơn bao giờ hết, thậm chí trở thành một trào lưu rộng lớn và mạnh mẽ khi đưa tư tưởng tiến bộ, màu sắc hội họa trừu tượng và cảnh giới thiền vào trong con chữ cứng nhắc. Cũng giống như các nước bạn, không hoàn toàn đồng nhất về cách thể hiện với Thư pháp cổ điển dù đều hướng tới giá trị thẩm mỹ và nhân văn chung, Thư pháp tiền vệ ở Việt Nam cũng không ngần ngại tiếp nhận những luồng tư tưởng nghệ thuật mới để điều chỉnh lại mình, truy cầu và lý giải thư pháp theo hướng đa dạng hóa để cố gắng thoát ra khỏi quyền lực của Thư pháp truyền thống. Tính duy nhất và phi cá tính của Thư pháp cũ bị hóa giải, gần như phế bỏ, thay vào đó là những lối biểu cảm duy mỹ và táo bạo. Thư pháp Tiền vệ thiên về lập thể cảm, buông bỏ các phép tắc và nguyên lý tạo tự, hướng nội hàm tác phẩm đến các giá trị thẩm mỹ tự do nghiêng về xúc cảm, tập trung cường điệu các hình thức cá thể, loại bỏ sự thưởng thức mang tính xem-đọc cũ kỹ mà thay vào đó là tính xem-cảm của mỹ thuật hiện đại. Nói Thư pháp Tiền vệ là Thư cũng đúng mà như Họa thì cũng chẳng sai.

Xuất phát điểm từ bối cảnh tình hình Thư pháp Việt Nam đang ngầm phát triển một cách mạnh mẽ và dần xác lập nên thế chân vạc một cách rõ nét trong thời buổi mới, đó là ba loại hình Thư pháp Hán – Nôm cổ điền, Thư pháp chữ Việt (chữ Quốc ngữ), Thư pháp Tiền vệ – hiện đại cùng xuất phát từ một nguồn, cùng tồn tại song song, biệt lập mà thống nhất trong lối tư duy thẩm mỹ và văn hóa của người Việt, mà đây chính là sự biểu hiện một cách rõ nét bản chất của Văn hóa ở Việt Nam trong một lĩnh vực chuyên môn hẹp. Chính vì thế chương trình biểu diễn này muốn làm một điều gì đó, không đơn thuần chỉ muốn cho quan chúng hiểu rõ hơn về một khái niệm chuyên môn, cũng không đao to búa lớn mới có thể đánh thức, làm trỗi dậy tâm hồn Việt mà chỉ hy vọng mang lại một chút, một chút, một chút ý niệm về Thư pháp, về một hình thái Nghệ thuật mà tất cả những người quan tâm muốn hướng tới trong một không gian Văn hóa đặc trưng.

31 Jan 2008 – Xuân Như


VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)
NGƯỜI ĐĂNG
Xuân Như - Vũ Thanh Tùng - Xây dựng và quản trị Mạng Thư Họa Việt Nam, chịu trách nhiệm quản trị hệ thống, biên tập nội dung Chuyên san và Diễn đàn. Website: http://xuannhu.thuhoavn.com
 
Viết phản hồi