1200 bức thư pháp bị xé bỏ như một cuộc “hóa vàng”

 
Đăng bởi: 17 February 2008
views  743 lượt xem
CHIA SẺ:

gaysocHơn 1.200 tác phẩm, của hơn 10 nhà thư pháp trẻ, được bồi dán công phu tại tầng 1 của Ngôi nhà Nghệ thuật (Maison Des Arts-31A Văn Miếu), sẽ được/bị xé bỏ sau khi kết thúc triển lãm Vũ hội Chữ, diễn ra từ ngày 17 – 24.2.2008. Nhiều người vẫn chưa hình dung được lí do tại sao những tác phẩm ấy không giữ lại, mà xé bỏ hoàn toàn như một thứ…vứt đi.

Thư pháp gia trẻ tuổi Trịnh Tuấn- người đang giữ 2 kỷ lục Việt Nam về thư pháp, là một trong nhóm 10 tác giả tham gia triển lãm này, có bài viết dành cho TT&VH:

Xé bỏ như một cuộc “hóa vàng”

Khi các tác phẩm mới được định hình trong đầu bằng các ý tưởng, thì nó vẫn là một cái gì đó mơ hồ, phi vật thể. Nhưng khi nó đã được tuôn ra khỏi đầu, nương theo đường nét, chất liệu để hiện diện lên một mặt phẳng, thì nó đã mang theo một giá trị vật thể, với đầy đủ các thuộc tính và giá trị. Dù vậy, thư pháp tiền vệ và thư pháp hành vi, chấp nhận nó khi và chỉ khi các mảnh ghép tạo ra được hiệu suất thẩm mỹ mạnh và mang tính trấn áp cao. Nói như Vũ Dân Tân là “cái đèm đẹp giếp chết cái đẹp”. Vì vậy, nó phải đồng thời là một graffity (tranh tường) để chiếm chỗ không gian, vừa là kết quả của sự nhào nặn chủ nghĩa giải cấu (tháo dỡ cấu trúc cũ) trùng cấu (dựng lại)., trong văn học, vừa mang tải cả các thuộc tính của phù hiệu học (những kí hiệu thay thế kí tự), ngôn ngữ học (sử dụng tất cả các ngôn ngữ)… Nhà thư pháp trẻ Nguyễn Quang Thắng ví von hài hước rằng, thư pháp hành vi giống như một cái nồi lẩu thập cẩm vậy.

Việc xé bỏ hoàn toàn các tác phẩm sau triển lãm, cũng giống như việc người ta hóa vàng sau khi rất trân trọng cúng tế. Cái còn lại chỉ là một ý niệm về những thứ vừa đốt đi, mang theo một niềm tin hư vô nào đó. Ở đây, thư pháp hành vi minh chứng cho tính tạm thời của vật thể. Nó làm sứ mệnh tạo ra sự giải trí hân hoan cho công chúng, thay đổi quan niệm cũ rằng, phải đem về nhà treo chữ Tâm, chữ Đức lên tường thì sẽ có tâm, có đức. Nhà phật có câu: “Phật ở trong tim chứ không phải ở trên chùa”. Câu ấy đúng hoàn toàn với các ý niệm được kí gửi vào lòng công chúng khi xem thư pháp hành vi. Khán giả sẽ đem về nhà được những xúc cảm thẩm mỹ, những giây phút mắt họ ghim theo những đường nét trên tay người nghệ sĩ, những cảm nhận về tận cùng âm, nghĩa của câu chữ. Vì thế, khi không xé bỏ đi, những tác phẩm được trang hoàng kín các mảng tường kia, chỉ đơn thuần mang nghĩa là một thứ vàng mã đang còn nằm ngoài chợ. Nó chỉ có thể “thiêng” và được công chúng nhớ về nó khi được hóa vàng.

Và sự phá bỏ tận cùng các khuôn mẫu …

Việc triển lãm xong rồi…xé bỏ của chúng tôi chẳng phải là một hành vi “gây sốc” như tôi vừa giải thích. Nó còn liên quan cả đến thái độ của chúng tôi đối với thư pháp truyền thống và mong muốn cách tân.

Gần đây, một số thư gia trẻ như Lê Quốc Việt, Trần Trọng Dương, hay cả những bậc nghiên cứu cao niên lão làng như cụ Cung Khắc Lược, đều đã nhận ra rằng, hầu như toàn bộ các thư tác trước giờ của những thư gia Việt Nam, đều là những sao chép đơn nhất về mặt hình thức, có khi cả nội dung của di sản thư pháp Trung Hoa. Các thư pháp gia cũng giật thốt, khi nhìn lại tác phẩm của mình, dù có trau chuốt đến đâu, vẫn chỉ là những đường nét hao hao, đèm đẹp, na ná…các thư tịch cũ. Họ nhận ra cái việc họ đang làm, giống như một cái máy photo coppy chữ thánh hiền. Cùng lắm là…gần giống với các thác bản văn tự được chạm khắc trong các đình, chùa, miếu, phủ.

Hơn thế, đa phần các thư gia trẻ đều nhận ra rằng, thư pháp truyền thống Trung Hoa và Việt Nam, chủ yếu đi theo một diễn tiến bởi chất liệu, thể chữ, tác giả, phong cách. Và những yếu tố ấy lại diễn tiến song hành với sự phát triển của văn tự, từ: Giáp cốt – Kim văn – Đại, Tiểu triện – Lệ – Thảo – Hành – Khải. Diễn tiến này cũng dẫn theo sự phát triển của chất liệu từ: Mai rùa, xương thú – Lụa – Giấy v.v…Với mỗi thời, thư pháp cổ điển mang theo một mốt chuộng và trọng. Có thời chuộng luật, có thời trọng pháp, có thời nghiêng về vận, có thời ngả sang kỹ, và đến nay thì lệch về về biến (thay đổi). Tất cả những điều vừa dẫn, đều là các yếu tố làm nên các quan niệm thẩm mỹ cổ điển. Cho đến khi thư pháp hành vi ra đời, các quan niệm thẩm mỹ ấy không còn tồn tại. Thư pháp hành vi vươn thẳng đến tính giải trí cho công chúng (thú), phản ánh sự đa nguyên trong thư pháp, ca ngợi sự tổng hòa các quan niệm, nhào nặn nên kết thể mới trên cơ sở phá bỏ mọi khuôn mẫu để trùng cấu. Tuy vậy, nói là thư pháp hành vi buông bỏ tất cả các giá trị cổ điển, nhưng lại mang trong mình toàn bộ sự chối bỏ ấy, bởi chính các giá trị cổ điển, lại là xương cốt, chất liệu để tạo ra cái gọi là thư pháp hành vi.

Các cụ thường nói “ vô phá bất lập” (không phá cái cũ thì không xây cái mới được). Xây-phá, phá-xây là một biến đổi tất yếu làm nên sự phát triển của mọi sự vật hiện tượng, trong đó có cả sự phát triển của việc sáng tạo nghệ thuật. Nghệ thuật cần cái mới, và thư pháp hành vi bây giờ là sự tìm đến cái mới dựa trên đống việc giải cấu ngôi nhà nghệ thuật cổ điển. Nó tiến đến sứ mệnh nghệ thuật đa truyền thông, mang tải nhiều hình thức biểu đạt, hòng đáp ứng toàn diện các yêu cầu của công chúng trong “tầm đón đợi” vừa được đánh thức.

Suy cho cùng, thư pháp hành vi là một hệ quả tất yếu của sự vận động trong nghệ thuật thư pháp mấy nghìn năm qua. Có nhiều hướng lý giải cho sự ra đời loại hình nghệ thuật này. Và ở đây, những nhà thư pháp hành vi, cũng luôn mang trong mình những câu hỏi lớn, trên bước đường sáng tạo nghệ thuật. Ví như: “Bất bạc kim nhân ái cổ nhân” (không bạc bẽo với người ngày nay và luôn yêu người xưa) ư? “Kế vãng khai lai” (Kế thừa quá khứ và mở ra tương lai) ư? “Cổ vi kim dụng” (xưa cho nay dùng) ư? Mỗi một thư gia sẽ tìm cho mình được một câu trả lời, và đó phải chăng cũng là cái khác biệt, làm nên cánh rừng nghệ thuật muôn hình muôn vẻ?!

Nguồn: Báo Thể thao & Văn hóa
Số 47 (2198) ra ngày thứ 7, 16/2/2008

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)
NGƯỜI ĐĂNG

Admin: Nếu quý vị muốn đăng tải, chia sẻ bài viết, tài liệu, hình ảnh xin vui lòng gửi về bbt@thuhoavietnam.com hoặc viết bài trên Diễn đàn

 
Viết phản hồi